 |
| Ngã tư È Hưng Đạo - Nguyễn Biểu trước 1975 bên trái là về huyện 5, bên phải đi quận 1 - Ảnh tư liệu |
Kỳ 1: Mini Bến Thành ít người biết cũng có chuyện ít người nhân thức
Kỳ 2: Hàng quán Bến Thành, mối manh chuyển di lớn nhất Đông Dương xưa
Có thể nói, giả dụ chợ Bến Thành không thành lập năm 1914, đại lộ trước mặt và bên phải chợ chưa biết bao giờ mới có vì lúc trước 10 năm, 1904, trước bắt buộc của đốc lý (maire - thị trưởng) Hội chợ Lớn nối dài Bonard (Lê Lợi hiện giờ) tới các con phố des Marins (năm 1952 đổi thành Đồng Khánh - thuộc Hàng quán Lớn), Hội đồng TP Sài Gòn lúc ấy lúc gật lúc không.
Nguyên do có nhẽ cũng dễ chơi: chi phí khiến cho tuyến đường rất lớn khi khu vực có thể làm cho con đường vốn là đầm lầy bộn bề, trong khi thực tại đã có 2 đoạn đường thông Sài Gòn với Siêu thị Lớn: các con phố Dưới (cặp rạch Bến Nghé/kênh Tàu Hũ - Pháp gọi là arroyo Chinois) và con đường Trên (Nguyễn Trãi hiện nay - con đường Cái Quan vốn có trước khi Sài Gòn thuộc Pháp).
Nhưng chợ Bến Thành đã tạo dựng, với tầm nhìn xa, nhị con đường nhỏ tuổi khó đáp ứng được sự phát triển của Sài Gòn - Siêu thị Lớn trong mối quan hệ chẳng thể thiếu nhau lâu nay.
Thế là vùng đầm lầy (bắt đầu trong khoảng đầm/ao Bồ Rệt đã được lấp và xây chợ Bến Thành) nằm giữa nhì con đường trên cần phải được tham gia cuộc, không chỉ nối Sài Gòn - Cửa hàng Lớn mà còn tạo thêm quỹ đất rất lớn nằm giữa các con phố Trên và trục đường Dưới.
Năm 1916, đoạn đường đã xong, trải đất đỏ với tên đại lộ (boulevard - chứ không rue - trục đường nhỏ nhắn như các con phố Trên/Nguyễn Trãi) Galliéni.
 |
| Trục đường È cổ Hưng Đạo gắn kết khu vực Sài Gòn - Hàng quán Lớn năm 1865 trên bạn dạng đồ TP.HCM hiện giờ - Đồ họa: T.Thiên |
 |
| Tuyến đường Trằn Hưng Đạo hiện giờ gồm nhị đoạn (màu cam) trên bản đồ hiện giờ gồm: tuyến phố Galiéni (1916-1955)/È Hưng Đạo (trong khoảng 1955 - đoạn từ chợ Bến Thành tới giao lộ Nguyễn Văn Cừ) và con đường des Marine (trước 1952)/Đồng Khánh (1952-1975 - trong khoảng Học Lạc tới An Bình hiện giờ) - Đồ họa: T.Thiên |
Mang danh đại lộ nhưng như Vương Hồng Sển diễn tả trong Sài Gòn năm xưa: "Nhị bên các con phố còn nhiều thửa ruộng hoang sơ (...), không dễ dàng nhân thức đây là trọng tâm đô thành nguy nga. Nhà lụp sụp không hàng lối (...), dân công huân um tùm, gái ăn sương đủ hạng...".
Gái ăn sương đủ hạng cũng dễ nắm bắt thôi vì đầu đường, từ trước đó đã là nơi gái mãi dâm nhiều nước châu Âu cũng như châu Á (như Pháp, Nga, Nhật...) mua tới Sài Gòn làm ăn.
Hình ảnh buổi đầu của các con phố Trần Hưng Đạo bí quyết đây đúng 100 năm (1916-2016) là vậy, nhưng với con đường thật sự mới mẻ này (những con đường của Sài Gòn - Cửa hàng Lớn tới lúc ấy đều là những con đường có sẵn hoặc tạo dựng trên đất Sài Gòn - Cơ sở Lớn có trước khi Pháp vô), bao lăm thời cơ lớn đã mở ra như một Sài Gòn xưa nay: luôn thành lập ra những mong ước trong cuộc mưu sinh cho bất cứ bạn nào...
Đại lộ tạo dựng toang thời cơ và ước mơ khởi nghiệp cho Sài Gòn - Cơ sở Lớn
Trước nhất, đó là mơ ước của những dân cư tại chỗ vốn lâu nay bị chặn đứng bởi một đầm lầy chắn lối: những dân cư Sài Gòn thuở lúc đầu sống ở tuyến phố Dưới (đại lộ Võ Văn Kiệt hiện nay) dọc rạch Bến Nghé/Tàu Hũ và bao quanh tuyến phố Trên/Nguyễn Trãi: cầu Kho, cầu Ông Lãnh, chợ Vấn đề Khiển (góc Nguyễn Trãi - Phạm Ngũ Lão bây giờ), chợ Hôm (gần Bệnh viện Nguyễn Trãi bây giờ)...
 |
| Căn tin Cầu Muối góc È cổ Hưng Đạo - Nguyễn Thái Học cực kỳ nhộn nhịp trước 1975 - Ảnh tư liệu |
 |
| Một góc con đường Đồng Khánh trước 1975 (nay là Trằn Hưng Đạo B) - Ảnh tư liệu |
Thời cơ càng lớn hơn khi năm 1928, nó được trải đá granit và trải nhựa, rộng trên dưới 20m với bốn hàng cây nhì bên tuyến đường đã lên xanh chứ không mịt mù bụi đất như thuở ban sơ.
Và chỉ 3 năm sau, 1931, đại lộ này đã góp phần quyết định việc kết thúc nối kết Sài Gòn - Hội chợ Lớn thành một khối với quyết định thành lập Khu (Region) Sài Gòn - Hàng quán Lớn.
Xóm Lò Heo trên phố Lò Heo (nay là trục đường Nguyễn Thái Học) thành khu chợ Cầu Muối dù rạch trên cầu đã lấp, cầu tuy nhiên không còn. Phổ biến cây cầu như cầu Ông Lãnh, cầu Calmette, cầu chữ Y và mới đây là cầu Nguyễn Văn Cừ, cầu Nguyễn Tri Phương được bắc lên, kéo cư dân quận 4, 8, Bình Chánh, các thức giấc... về gần hơn, tốc độ hơn với Sài Gòn - Cửa hàng Lớn.
Trong đó, có một chàng tuổi teen Trà Vinh trắng tay tìm đến Galliéni năm 1929 khi xe pháo đã chạy bon bon trên đường nhựa với nghề sắm sửa phụ tùng xe hơi, tạo dựng cây xăng bơm tay. Chỉ hơn 10 năm sau anh đã mua đất, thành lập hí viện to lớn mặt tiền Galliéni với ba tầng khán phòng 1.200 ghế mà dân nghệ sĩ Sài Gòn trước 1975 gọi là "Tàu sân bay Nguyễn Văn Hảo" (nay là rạp Công Nhân - 30 Trằn Hưng Đạo).
Khi rạp Nguyễn Văn Hảo xây dựng thương hiệu năm 1940 thì lúc đó một chàng giới trẻ nhập cư tuổi đôi mươi mới đến đây tạo dựng một điểm sửa xe đạp hè phố năm 1940 góc tuyến phố Galliéni - Général Marchand (nay là Trằn Hưng Đạo - Nguyễn Cư Trinh).
Cơ hội chưa bao giờ cạn dù với kẻ tới sau. Chăm chỉ, hiền đức và đầy khát vọng, chẳng mấy chốc, trong khoảng điểm sửa xe ấy, anh thuê luôn một góc ngôi nhà nơi mình ngồi phía trước ráp xe bán và 10 năm sau ngày tới Galliéni, dãy phường 30 căn từ đầu con đường Général Marchand dọc theo con đường Galliéni đã có chủ mới là anh thợ nghèo.
Rồi gần 10 năm nữa, chàng trai nghèo năm xưa buôn bán phụ tùng xe gắn máy, xe hơi... với một công ty lớn xuất nhập cảng phụ tùng xe máy: Công ti Indo - Comptoir. Góc tuyến phố anh thợ có điều kiện kinh tế eo hẹp tên Nguyễn Thành Niệm ngồi sửa xe đạp mọc lên một nhà hát anh làm chủ: Hưng Đạo (năm 1955 boulevard Galliéni đổi tên thành đại lộ Trần Hưng Đạo).
 |
| Hí trường Hưng Đạo trước 1975 của chàng trai trẻ người nước ngoài vào định cư tại đất nước nhà Nguyễn Thành Niệm - Ảnh tư liệu |
... Phổ quát lắm những khuôn mặt làm giàu tương tự trên đại lộ mới. May mắn từ thời cuộc là có nhưng hên không bỏ ra cho người thiếu ước mơ, cần kiệm và nhạy bén với vùng đất mới, ý định mới.
100 năm thăng trầm cùng thời cục
Ngôi nhà của nhà văn hóa lớn Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898) có khá lâu, âm thầm trên phố Des Marins (góc È cổ Hưng Đạo - È Bình Trọng bây chừ). Sài Gòn - Cơ sở Lớn thông con đường, ngôi nhà càng trầm lặng hơn như ngẫm nghĩ cùng vị học giả vốn có phần đông công trình tìm hiểu về một Sài Gòn xưa và thay đổi chóng mặt buổi đầu người Pháp vô.
Đại lộ thông đường sau khi ông mất 18 năm càng đẩy Sài Gòn - Hội chợ Lớn phát hành chóng mặt với hàng chục salon xe hơi, hí trường lớn nhất Sài Gòn - Cửa hàng Lớn. Thậm chí là những sòng bạc lớn tầm cỡ Đông Nam Á: Đại Thế Giới (Casino Grand Monde - nay là Nhà văn hóa Q.5), Kim Bình thường (Casino Cloche d’Or)... làm sạt nghiệp, tan tành rộng rãi mái ấm, phổ thông căn số.
Thậm chí đoạn đường còn là chứng nhân của lịch sử khi trải qua cơn bão lửa đạn bom khi quân đội của chính quyền tổ quốc vn (với quốc trưởng Bảo Đại, thủ tướng Ngô Đình Diệm) giao tranh với nhóm Bình Xuyên (bên kia cầu chữ Y theo đại lộ Galliéni tràn ra Sài Gòn tấn công quân đội của thủ tướng Ngô Đình Diệm) trong một loạt chiến dịch quân sự cuối bốn tuần 4 đầu tháng 5-1955.
 |
| Góc đường Galliéni - Huỳnh Quang Tiên (nay là Biển Hảo Hớn) nhìn về ngã tư È Hưng Đạo - Nguyễn Biểu hiện giờ trong khói lửa mờ mịt trận chiến năm 1955 - Ảnh: Howad Sochurek |
Trong đó, ngày 28-4, ngôi trường mang tên nhà văn hóa Pétrus Ký nằm cuối con đường ráp nối Sài Gòn - Cửa hàng Lớn (đường Nguyễn Văn Cừ hiện nay) trở thành nơi đóng sở chỉ huy của Bình Xuyên, bị quân đội giang sơn VN tiến công tái chiếm giữ.
Một viên đạn đã găm, lõm hẳn một bên má bức tượng đồng Pétrus Ký trong trường (bức tượng hiện vẫn còn ở Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - tên sau năm 1975 của Trường Pétrus Ký).
 |
| Đầu các con phố Nai lưng Hưng Đạo năm 1969 (bên phải là ga xe lửa Sài Gòn) - Ảnh tư liệu |
... Đúng 100 năm đã trôi qua trên đại lộ nay mang tên È cổ Hưng Đạo, những salon xe hơi xưa nhường nhịn như vẫn tồn tại với những showroom xe hơi mới của những hãng chế tạo xe lớn nhất thế giới. Những rạp hát xưa, bánh trung thu Đồng Khánh lừng lẫy một thời vẫn còn đây - dù bị nhái nhãn hàng tràn lan.
Cơm gà xối mỡ kiểu Sài Gòn nổi tiếng từ góc Nai lưng Hưng Đạo - Ngô Quyền trước 1975 giờ đã lan tràn khắp nơi dù thật sự chất lượng thua xa điểm bán đầu tiên...
Bao nhiêu thăng trầm, nổi trôi những phận đời sống cùng nó 100 năm nay. Và cũng như một Sài Gòn luôn phấn khởi với đổi mới, đại lộ xưa vẫn tấp nập ngày ngày với những cửa hàng, nhãn hàng lớn nhất nước.
...Và dù nối thông nhì đô thị lớn nhất nước: Sài Gòn và Quán ăn Lớn, hầu như thảng hoặc khi nào nó... kẹt xe và ngập nước.
Đón đọc kỳ 4: Chợ Bến Thành xưa tên thiệt là gì?
Tham khảo thêm: váy ngủ 2 dây
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét